Mỗi dịp Tết đến xuân về, hình ảnh cây nêu lại xuất hiện như một nét đẹp văn hóa truyền thống gắn liền với đời sống tinh thần của người Việt. Không chỉ mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu mà còn cầu mong bình an và may mắn. Cùng Vệ Sinh Năm Sao tìm hiểu ý nghĩa của cây nêu ngày Tết và cách gìn giữ không gian sống sạch sẽ, tươm tất để đón một năm mới an khang, trọn vẹn.
Cây nêu ngày Tết là cây gì?
Cây nêu ngày Tết là một cây tre hoặc trúc cao, thẳng, được người Việt xưa dựng lên trước sân nhà, sân đình hoặc chùa chiền vào dịp Tết Nguyên Đán. Trên ngọn cây nêu thường treo các vật mang ý nghĩa tâm linh như lá bùa, túi vôi, chuông gió, khánh đất, hoặc đèn lồng.
Theo quan niệm dân gian, cây nêu được dựng để xua đuổi tà ma, xua đuổi điều xấu trong những ngày Tết, đồng thời mời tổ tiên về sum họp cùng con cháu. Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, cây nêu còn là biểu tượng văn hóa thể hiện ước mong một năm mới bình an, may mắn và no đủ. Đối với người Kinh, cây nêu thường không có nhánh hay lá, trở thành một biểu tượng thuần khiết và mạnh mẽ.
Sự tích cây nêu ngày Tết
Trong những ngày Tết cổ truyền, câu chuyện về cây nêu gợi nhớ lại một thời xa xôi, khi loài quỷ còn uy hiếp cuộc sống bình yên của nhân gian. Chúng chiếm hết ruộng đất và đồng ý cho con người lao động trên mảnh đất đó, nhưng đổi lại loài người chỉ được phép lấy gốc còn quỷ lấy ngọn vì hồi bấy giờ chủ yếu là trồng lúa.
Khi sự khốn khổ của nhân dân đến đỉnh điểm, một vị tiên già, dưới hình hài của một ông lão. Ông khuyên nhân dân trồng khoai, bởi củ khoai mọc ở gốc và có thể ăn được. Kế hoạch này, tuy vẻ ngoài đơn giản, đã mở ra một cuộc chiến trí tuệ giữa người và quỷ.
Mỗi lần quỷ thay đổi cách chiếm đoạt, người dân lại nhanh chóng thích nghi, từ khoai sang lúa, rồi đến cây bắp, mỗi bước đi đều thể hiện sự thông minh và mưu trí của con người. Thế rồi, một ngày quỷ dữ tức giận và nhanh chóng thu hồi lại hết đất đai, con người lại trở về thời trắng tay.
Lúc này tiên ông và con người cùng bàn nhau xin quỷ một miếng đất nhỏ vừa bằng bóng của một chiếc áo trên ngọn cây tre. Quỷ liền cười nhạo và đồng ý ngay vì cái bóng nhỏ bé đó không thể làm chúng lo sợ. Thế nhưng khi ông tiên hóa phép cho cái áo lớn dần lên, quỷ phải rút lui và chạy xuống biển.
Và khi bọn quỷ hung hãn đến để chiếm lại những gì đã mất. Người dân, với sự hướng dẫn của tiên, đã dùng máu chó, lá dứa, tỏi để chống trả, những thứ mà quỷ rất sợ hãi. Sự thông minh và mưu trí của con người cuối cùng đã giúp họ chiến thắng.
Kể từ đó, vào mỗi dịp Tết Nguyên Đán, người dân lại dựng cây nêu trước cửa nhà. Trên đó, chuông gió treo lả lơi, phát ra những âm thanh du dương mỗi khi gió thổi qua, như một lời nhắc nhở cho quỷ nhớ về lời hẹn xưa và giữ họ tránh xa khỏi cuộc sống yên bình của con người.
Ý nghĩa cây nêu ngày Tết
Trong quá khứ, cây nêu tượng trưng cho quyền lực và uy thế. Nhưng ngày nay, trong thế giới hiện đại, cây nêu dần nhường chỗ cho những cành đào, mai rực rỡ trong nhà mỗi dịp tết. Tuy nhiên, vẫn còn đâu đó, nhất là ở các vùng quê và cộng đồng dân tộc thiểu số, cây nêu vẫn đứng vững, chứng kiến bao thế hệ thay đổi.
Trong làn sóng hiện đại, phong tục dựng cây nêu dần trở nên kém phổ biến, khi mà ý nghĩa tâm linh của nó không còn được hiểu rõ nữa. Ngày nay, việc dựng cây nêu có phần chuyển mình, trở thành một nét trang trí cho ngôi nhà mỗi dịp Tết, hơn là một nghi lễ đầy ý nghĩa tâm linh và văn hóa như xưa.
▷ Xem thêm: Ý nghĩa của việc dọn nhà đón tết là gì?
Hướng dẫn cách dựng và hạ cây nêu
Cây nêu ngày Tết thường được thực hiện theo phong tục dân gian, mang ý nghĩa tâm linh và cầu mong bình an cho gia đình. Cách làm cơ bản như sau:
Cách dựng cây nêu
Cây nêu thường được dựng vào ngày 23 tháng Chạp (ngày tiễn ông Công, ông Táo) hoặc những ngày cận Tết. Trước tiên, gia chủ chọn cây tre cao, thẳng, không sâu gãy, làm sạch thân cây rồi trang trí các vật linh thiêng như bùa trấn, túi vôi, chuông gió, lá phướn hoặc đèn lồng. Sau đó đào hố trước sân nhà, dựng cây nêu thẳng đứng và lấp đất chặt để cây đứng vững. Khi dựng xong, gia đình có thể thắp hương khấn nguyện, cầu mong năm mới bình an, may mắn.
Cách hạ cây nêu
Cây nêu thường được hạ vào mùng 7 tháng Giêng, còn gọi là lễ khai hạ. Khi hạ cây nêu, gia chủ tháo các vật trang trí một cách nhẹ nhàng, tránh làm đổ ngã đột ngột. Cây tre sau khi hạ có thể được tận dụng cho sinh hoạt hoặc cất giữ, thể hiện sự tiết kiệm và trân trọng giá trị truyền thống. Nghi thức hạ cây nêu cũng mang ý nghĩa kết thúc những ngày Tết, chính thức trở lại nhịp sống lao động thường ngày.
Các vật dụng trang trí cây nêu ngày Tết
Các vật dụng trang trí cây nêu ngày Tết thường mang ý nghĩa tâm linh, cầu may và xua đuổi tà ma. Tùy vùng miền, cách trang trí có khác nhau, nhưng phổ biến nhất gồm:
- Bùa trấn: Làm từ giấy hoặc vải, tượng trưng cho sự bảo hộ, xua đuổi điều xấu.
- Túi vôi: Treo trên ngọn cây nêu với ý nghĩa trừ tà, bảo vệ gia đình.
- Chuông gió, khánh đất: Khi gió thổi phát ra âm thanh, được tin là khiến tà ma khiếp sợ, không dám lại gần.
- Lá dứa, lá phướn: Mang ý nghĩa thanh lọc không gian, báo hiệu vùng đất thiêng.
- Đèn lồng hoặc nén hương: Tượng trưng cho ánh sáng dẫn đường, mời tổ tiên về sum họp cùng con cháu.
Những vật dụng này đều mang tính mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên, góp phần tạo nên nét linh thiêng và không khí Tết cổ truyền đậm đà bản sắc dân tộc.
▷ Xem thêm: 20 Cách bày mâm ngũ quả ngày tết đẹp và đúng phong thủy
Dù thời gian trôi qua, dù xã hội ngày càng hiện đại, cây nêu ngày Tết vẫn đứng vững như một biểu tượng bất biến của tình yêu quê hương, của sự gắn kết và sum vầy trong mỗi gia đình Việt. Hy vọng, qua bài viết của Vệ Sinh Năm Sao, bạn sẽ hiểu rõ hơn và “thấm nhuần” những giá trị truyền thống sâu sắc của nét đẹp văn hóa thiêng liêng mỗi độ xuân về.
